Η Ιστορία Μιας Φιάλης που προορίζεται να γεμίσει με Κρασί

Η Ιστορία Μιας Φιάλης που προορίζεται να γεμίσει με Κρασί

Τα γυάλινα μπουκάλια είναι μακράν τα πιο κοινά δοχεία για την αποθήκευση του κρασιού, όταν είναι έτοιμο για κατανάλωση. Καθώς είναι φτιαγμένα από αδρανές υλικό, το κρασί παλαιώνει μέσα τους καλύτερα από οποιοδήποτε άλλο σκεύος αποθήκευσης.

 

Ιστορία

Στα μπουκάλια του κρασιού μπορεί να φαντάζουν αυτονόητα τα διαφορετικά χρώματα και σχήματα, ή οι ακριβείς χωρητικότητες, αλλά δεν ήταν πάντα έτσι. Ακόμη και η κολλημένη χάρτινη ετικέτα, με την πληθώρα των πληροφοριών που μας παρέχει σήμερα, δεν χρησιμοποιούνταν από πάντα, ούτε καν νόμιμη δεν ήταν μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες.

Στην κλασική αρχαιότητα το κρασί φυλάσσονταν και μεταφέρονταν στους γνωστούς μας αμφορείς. Ήταν όμως αρκετά διαφορετικοί σε σχήμα και μέγεθος και σίγουρα, δε θα ήταν καθόλου εύκολο να χρησιμοποιηθούν σαν σκεύη σερβιρίσματος. Οι Ρωμαίοι ήταν αυτοί που εφηύραν την τεχνική της εμφύσησης του γυαλιού και έτσι δημιουργήθηκαν για πρώτη φορά οι γυάλινες φιάλες σε διάφορα σχήματα και μεγέθη.

Πήλινα αγγεία χρησιμοποιούνταν για αιώνες στην αρχαία Ελλάδα και στην συνέχεια στην Ρώμη και στην υπόλοιπη Ευρώπη για την διαχείριση του κρασιού, αλλά το γυαλί ως υλικό, άρχισε να παράγεται και να χρησιμοποιείται σε εμπορικές ποσότητες μόλις τον 17ο αιώνα. Μέχρι τις αρχές του 18ο αιώνα μάλιστα, οι ποσότητες σε γυάλινα μπουκάλια μπορεί να ήταν αρκετές, αλλά προοριζόταν κυρίως για τις ανώτερες τάξεις, καθώς ήταν ακόμη ιδιαίτερα ακριβά για μαζική εμπορική χρήση.

 

photo credits: Κώστας Αμοιρίδης @Μουσείο Οίνου Γεροβασιλείου

Σχήμα

Τα πρώτα μπουκάλια στην πλειοψηφία τους ήταν στρογγυλά με μεγάλους κωνικούς λαιμούς. Καθώς η γνώση και οι ανάγκες αναπτύσσονταν, στην Βρετανία η φόρμα των φιαλών άρχισε να γίνεται χαμηλότερη και πιο πλατιά, ενώ στην ηπειρωτική Ευρώπη η οβάλ διατομή ήταν τo δημοφιλέστερο σχήμα. Από το 1690 έως το 1720, τα γυάλινα μπουκάλια έμοιαζαν όπως ένα κρεμμύδι με μακρύ λαιμό. Δημιουργήθηκαν επίσης και μεγαλύτερες φιάλες, των οποίων το σχήμα έμοιαζε με φουσκωμένο μπαλόνι.

                        mallet_bottles

Όλες αυτές οι μορφές των φιαλών για λόγους σταθερότητας και ασφάλειας αποθηκεύονταν πάνω σε στρώματα άμμου. Από τη δεκαετία του 1720, το σχήμα άρχισε να ψηλώνει και οι πλευρές γίνονταν πιο επίπεδες, παίρνοντας το σχήμα που σήμερα ονομάζεται ‘mallet’, δηλαδή σφυρί, από τους συλλέκτες.

Βέβαια η έλλειψη καθαρότητας στα συστατικά έδιναν στο γυαλί μια πρασινωπή απόχρωση, η οποία κυμαινόταν από ανοιχτή έως σχεδόν μαύρη και όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, ήταν ιδιαίτερα ευεργετική για το εμφιαλωμένο κρασί, καθώς αυτός ο χρωματισμός αποκλείει το φως από το περιεχόμενο. Τα περισσότερα μπουκάλια πριν από το 1700 είχαν ένα εσωτερικό δακτύλιο από γυαλί ακριβώς κάτω από το λαιμό, ώστε να συγκρατούν τα διάφορα μεγέθη των φελλών από το να πέφτουν μέσα.

Κατά την ίδια εποχή, οι άνθρωποι του κρασιού έκαναν μια σημαντική διαπίστωση. Ενώ ήταν γνωστό ότι ορισμένες σοδειές για το κρασί ήταν καλύτερες από κάποιες άλλες, η διατήρησή όπως και τα οφέλη που μπορούσαν να προέλθουν από την παλαίωση δεν παρατηρήθηκαν μέχρι την καθιέρωση του binning, δηλαδή την αποθήκευση των φιαλών κρασιού σε πλάγια θέση, καθώς η στεγανότητα του φελλού λόγω της υγρασίας από την επαφή του με το κρασί, απέκλειε την είσοδο και κατά συνέπεια την επίδραση του οξυγόνου.

 Ricketts bottles

Όλα αυτά συνέβησαν από την εποχή που επικράτησαν τα κυλινδρικά  μπουκάλια, τα οποία μάλιστα στοιβάζονται και πιο εύκολα. Τα πρώιμα κυλινδρικά μπουκάλια είχαν κοντό σώμα και ψηλό λαιμό, αλλά με το πέρασμα του χρόνου αυτό συνέχισε να εξελίσσεται. Το 1821 ο Ricketts κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μια μηχανή για τη χύτευση φιαλών ομοιόμορφου μεγέθους και σχήματος. Έτσι, η εξέλιξη της γυάλινης φιάλης του κρασιού όπως την ξέρουμε σήμερα, έφτασε στο τέλος της, καθώς όλα τα σχήματα και τα χρώματα που εμφανίστηκαν μετά από την πατέντα του Ricketts ήταν πλέον θέμα αισθητικής και όχι τεχνικού περιορισμού.

 

Αναγνώριση

Από το 1636, δηλαδή την εποχή της πρώτης εμφάνισης των γυάλινων φιαλών στη μετα-Ρωμαϊκή Βρετανία, η πώληση του κρασιού μέσα σε μπουκάλι ήταν παράνομη.  Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται σήμερα, η απαγόρευση αυτή ήταν μια πρωτοβουλία των αμπελουργών της εποχής, ως μέτρο προστασίας των καταναλωτών, από την ποικίλη χωρητικότητα που είχαν τότε οι φιάλες. Από τότε και για τα επόμενα 230 χρόνια, το κρασί πουλιόταν με το λίτρο και στη συνέχεια έμπαινε στα μπουκάλια.

Οι πελάτες που αγόραζαν τακτικά είχαν τα δικά τους μπουκάλια και τα είχαν σημαδεμένα για να τα ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα που περίμεναν για να γεμίσουν. Τα πανδοχεία και οι ταβέρνες είχαν επίσης τα δικά τους σημαδεμένα μπουκάλια. Ένας τρόπος σημαδέματος των φιαλών, ήταν ειδικές σφραγίδες που έμπαιναν πάνω στο γυαλί κατά παραγγελία, στο τέλος της παραγωγικής διαδικασίας των φιαλών. Τα μπουκάλια με τέτοιες σφραγίδες έχουν σήμερα την μεγαλύτερη συλλεκτική αξία και ιδιαίτερα εκείνα που έχουν και ημερομηνία πάνω στη σφραγίδα.

Οι φιάλες με ετικέτες χαρτιού που έδιναν πληροφορίες για το περιεχόμενο, αρχικά ήταν γραμμένες με το χέρι. Εκτυπωμένες ετικέτες εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στις αρχές του 19ου αιώνα.

 

Φιάλες από άλλα υλικά

Μπουκάλια φτιάχνονταν και από άλλα υλικά τον 17ο αιώνα, καθώς το γυαλί ήταν ακόμη ένα ακριβό και σπάνιο εμπόρευμα. Δερμάτινα μπουκάλια, δηλαδή φλασκιά, σταμνιά και άλλα σκεύη που ήταν περισσότερο συνδεδεμένα με την μπύρα, ενίοτε χρησιμοποιούνταν και για το κρασί. Μια ομάδα σκευών που χρησιμοποιούνταν κυρίως για σερβίρισμα, ήταν φτιαγμένα από πηλό, γανωμένα με ένα εσωτερικό στρώμα κασσίτερου.

 

Μεγέθη

Το μέγεθος και το σχήμα των πρώιμων μπουκαλιών δεν ήταν στην αρχή το βασικό ζητούμενο. Η διαφορά του ενός από το άλλο, σε σχήμα αλλά και μέγεθος, μπορεί να ήταν η διαφορά ενός φυσήματος παραπάνω ή παρακάτω.

Φιάλες εκείνης της εποχής σε σχήμα κρεμμυδιού, έχουν βρεθεί σε εξαιρετικά μεγάλα μεγέθη, που έπαιρναν μέχρι και 30 λίτρα. Η γενική ονομασία για μια μεγάλη φιάλη της πρώιμης εποχής ήταν carboy, αλλά μερικές φορές τα ονόμαζαν και magnum, θέλοντας να τονίσουν την εντυπωσιακή τους χωρητικότητα.

Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, ένα κανονικό μπουκάλι ήταν χωρητικότητας περισσότερο ή λιγότερο των 700 χιλιοστόμετρων, ή 1¼ pints για τους Βρετανούς, ή 70 cl, ενώ ένα magnum ήταν όσο και ένα ένα quart, δηλαδή 1,12 λίτρα. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες νομοθεσίες επέβαλαν την τυποποίηση, τα μπουκάλια κυμαίνονταν από 650 έως 850 ml.

 

Η σύγχρονη εποχή των φιαλών

Alsace bottle

Η επιλογή της ετικέτας και του καψυλλίου δεν είναι τα μόνα στοιχεία με τα οποία ένας παραγωγός κρασιού μπορεί δείξει την αισθητική του. Οι φιάλες κρασιού από γυαλί γίνονται πλέον σε μια απίστευτη σειρά από σχήματα, βάρη, χρώματα και σχέδια, πέρα από την χωρητικότητα τους.

Σε ορισμένες περιοχές, υιοθετήθηκε ένα συγκεκριμένο σχήμα φιάλης, που χρησιμοποιείται από όλους τους παραγωγούς της, για λόγους αναγνωσιμότητας. Παραδείγματα ειδικών φιαλών είναι το βαρύ και ανάγλυφο μπουκάλι του Châteauneuf-du-Pape, το bocksbeutel της  Φρανκονίας στη Γερμανία που μοιάζει με φλασκί, το ιδιόμορφο μπουκάλι του Château Grillet, το μακρύλαιμο πράσινο στο Muscadet, ή τα δύσχρηστα flute της Αλσατίας και διαφόρων περιοχών της Γερμανίας και της Αυστρίας.

Οι Ιταλοί, γνωστοί για το υψηλό σχεδιαστικό τους επίπεδο, έχουν να επιδείξουν την πιο εκθαμβωτική σειρά φιαλών κρασιού. Ορισμένα από τα ιδιαιτέρως αριστοτεχνικά αυτά σχήματα, χρησιμοποιούνται και από την βιομηχανία της Grappa και από παραγωγούς κρασιού της Αυστρίας και άλλων χωρών, για ειδικές εμφιαλώσεις και για επιδόρπια κρασιά. Το πρόβλημα με τα ειδικά σχήματα των μπουκαλιών είναι οι δυσκολίες που παρουσιάζουν στην αποθήκευσή τους, όπως συμβαίνει και με τα flut που είναι πολύ ψηλά για τα στάνταρ ράφια μιας οινοθήκης ή των σούπερ μάρκετ.

Το βάρος και το πόσο σκούρο είναι το γυαλί μιας φιάλης εκτιμήθηκαν ιδιαίτερα από τους Αργεντίνους και τους Ιταλούς. Γενικότερα επικράτησε στον κόσμο του κρασιού, αν και λανθασμένα, η άποψη ότι όσο μεγαλύτερο και βαρύτερο είναι ένα μπουκάλι, τόσο υψηλότερες είναι οι προσδοκίες του παραγωγού για το δυναμικό της παλαίωσης του και φυσικά η αξία του κρασιού του.

Το βάρος μιας φιάλης 75 cl μπορεί να κυμαίνεται από περίπου 350 γραμμάρια μέχρι και ένα κιλό, σε ακραίες περιπτώσεις. Η αλήθεια είναι ότι η εμφιάλωση ενός κρασιού σε ελαφρύτερο μπουκάλι μειώνει αρκετά το κόστος παραγωγής, αλλά και το αποτύπωμα του άνθρακα, καθιστώντας το πολύ πιο φιλικό προς το περιβάλλον και συμβάλλοντας έτσι στην βιωσιμότητα του πλανήτη.

 

Τα Σχήματα των Μπουκαλιών

 

Mesrault Burgundy

Πέρα από τα ειδικά σχέδια, υπάρχουν ορισμένα τυποποιημένα σχήματα μπουκαλιών, που συσχετίζονται συνήθως με ορισμένες περιοχές ή, όλο και πιο συχνά τελευταία, με τα διάφορα στυλ κρασιού που συνδέονται με αυτές τις περιοχές. Οι φιλόδοξοι παραγωγοί Chardonnay ανά τον κόσμο, συνηθίζουν να τα εμφιαλώνουν σε  μπουκάλια τύπου Βουργουνδίας. Δεδομένου ότι η γεωγραφική προέλευση των περισσότερων κρασιών είναι ξεκάθαρη από την ετικέτα, η κατανόηση των σχημάτων μπορεί να μας βοηθήσει στην ευκολότερη αντίληψη του στυλ των κρασιών που περιέχουν.

Ορισμένοι παραγωγοί στη Rioja βάζουν σε μπουκάλια σχήματος Βουργουνδίας κρασιά, όπου στο blend υπερισχύει η ποικιλία Garnacha, ενώ τα κρασιά που υπερισχύει το Tempranillo και προορίζονταν για μεγαλύτερη παλαίωση εμφιαλώνονται σε φιάλες Bordeaux.

Οι περισσότερες Σαμπάνιες και τα αφρώδη κρασιά γενικότερα, κυκλοφορούν με το ίδιο σχήμα μπουκαλιών, φτιαγμένα από χοντρό γυαλί, ώστε να είναι αρκετά ανθεκτικά ως προς την εσωτερική πίεση που δέχονται και που μπορεί να ξεπερνά τις έξι ατμόσφαιρες.

 

                                       Dom Perignon P2

Σημαντική ενέργεια και χρήματα όμως, δαπανώνται και στον σχεδιασμό των ειδικών φιαλών, που αφορά σε συγκεκριμένες εσοδείες, επετειακές εμφιαλώσεις ή όπως η περίπτωση της Dom Pérignon, έχει το δικό της αισθητικό πρότυπο. Τα ιδιαίτερα σχήματα μπορεί να μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες, όπως το σχήμα του χείλους ενός μπουκαλιού σαμπάνιας μας δείχνει αν η δεύτερη ζύμωση στην φιάλη έγινε κλεισμένη κάτω από καπάκι μπύρας, ή κάτω από φελλό.

Τα μπουκάλια διαφέρουν ακόμη και στο μέγεθος της κωνικής συνήθως εσοχής που έχουν στη βάση τους. Τα περισσότερα μπουκάλια αφρωδών κρασιών έχουν ιδιαίτερα βαθιά εσοχή, καθώς αυτό ενισχύει την αντοχή του γυαλιού από την εσωτερική πίεση. Οι εσοχές είναι προφανώς ελάχιστα χρήσιμες για τα ήσυχα κρασιά, εκτός από το να κάνουν τα μπουκάλια να φαίνονται μεγαλύτερα και πιο εντυπωσιακά. Επίσης χρησιμεύουν στο καλύτερο κράτημα της φιάλης με τον αντίχειρα μέσα σ’ αυτήν, κατά την διάρκεια του σερβιρίσματος.

Το ακριβές σχήμα και ο σχεδιασμός του λαιμού και του χείλους της φιάλης καθορίζεται από το είδος του πώματος που θα χρησιμοποιηθεί. Τα περισσότερα πώματα, εκτός του φελλού, χρειάζονται κάποιο είδος τροποποίησης και η εκτεταμένη χρήση των βιδωτών πωμάτων έχει προκαλέσει σημαντικούς επανασχεδιασμούς στις φιάλες.

 

Το Χρώμα των Φιαλών

Champagne Cristal Louis Roederer

Το κρασί συντηρείται καλύτερα μέσα σε σκούρο γυαλί. Ωστόσο σε κάποια ιδιαίτερα κρασιά, όπως η Champagne Cristal που παραδοσιακά εμφιαλώνονται σε διάφανη φιάλη, τοποθετείται γύρω τους ένα πορτοκαλί διάφανο περιτύλιγμα που έχει σχεδιαστεί για να φιλτράρει το υπεριώδες φως που αλλοιώνει το κρασί (lightstrike). Από την άλλη πλευρά, το σκοτεινό γυαλί εμποδίζει τον καταναλωτή να εντυπωσιαστεί από το χρώμα ενός κρασιού. Γι αυτό το λόγο, τα περισσότερα ροζέ που παράγονται για να καταναλωθούν άμεσα, πωλούνται σε διάφανες φιάλες. Δεν είναι ωστόσο ξεκάθαρο γιατί κάποια γλυκά λευκά, όπως τα Sauternes, κυκλοφορούν σε διάφανα μπουκάλια.

Τα περισσότερα μπουκάλια κρασιού έχουν κάποια σκιά πράσινου χρώματος, από ανοιχτό μπλε-πράσινο έως και μαύρο. Για λόγους παράδοσης και πάλι, το καφέ γυαλί χρησιμοποιείται για μερικά Ιταλικά κρασιά και για πολλούς ενισχυμένους οίνους, ενώ για τα κρασιά του Ρήνου το χρώμα των φιαλών είναι πάντα πράσινο.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά χρώματα γυαλιού για μπουκάλια κρασιού είναι το κίτρινο-πράσινο που χρησιμοποιείται για τα λευκά Bordeaux, που ονομάζονται feuille morte.

Κρασιά όμως μπορεί να δούμε να πωλούνται περιστασιακά ακόμη και σε φωτεινά μπλε ή έντονα κόκκινα μπουκάλια, καθώς δεν υπάρχει κάποιος περιορισμός.

 

Οι Σύγχρονες Τάσεις

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε πολλές καινοτομίες, που αλλάζουν σταδιακά τον τρόπο που τα προϊόντα του κρασιού διατίθενται στους καταναλωτές. Παρόλο που τα παραδοσιακά γυάλινα μπουκάλια δεν θα εξαφανιστούν σύντομα, υπάρχει μια σειρά από νέες και εκπληκτικές, επιλογές που θα μπορούσαν να υπηρετήσουν το κρασί με τον καλύτερο τρόπο.

Παρόλο που σήμερα το γυαλί είναι πλήρως ανακυκλώσιμο και αυτό είναι εξαιρετικό για τη βιωσιμότητα, οι εκπομπές αερίων που παράγονται κατά την μεταποίηση και στις μεταφορές του, το αποτύπωμα άνθρακα δηλαδή, υποδηλώνει ότι οι εναλλακτικές λύσεις αποθήκευσης θα μπορούσαν να είναι ο μόνος δρόμος στο μέλλον.

 

Βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις

Μια εταιρεία παραγωγής συσκευασιών στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Garçon Wines, είναι μία από τους πρωτοπόρους που εξελίσσουν το μπουκάλι του κρασιού με πιο βιώσιμες και λιγότερο επιβλαβείς για το περιβάλλον εναλλακτικές λύσεις. Έχει κυκλοφορήσει τα φιλικά προς το περιβάλλον επίπεδα μπουκάλια, τα οποία, όπως ισχυρίζεται η ίδια η εταιρεία, εξοικονομούν ενέργεια (πιθανώς, σε όλες τις πτυχές της διαδικασίας διανομής κρασιού), εξοικονομούν χώρο και κατασκευάζονται από προϋπάρχοντα και ανακυκλωμένα πλαστικά ΡΕΤ, αποφεύγοντας έτσι και τον κατακλυσμό από μίας χρήσης, περιβαλλοντικά ζημιογόνων συσκευασιών.

Όσον αφορά τις εκπομπές CO2, τα πλαστικά μπουκάλια ΡΕΤ είναι ενεργειακά πιο αποδοτικά στη μεταφορά και στην ανακύκλωση και πολύ λιγότερο εύθραυστα, από τα αντίστοιχα γυάλινα.

Το Frugal Bottle επίσης, το οποίο κατασκευάζεται από 94% ανακυκλωμένο χαρτόνι και φέρει ένα εσωτερικό περίβλημα υψηλής ποιότητας, είναι ένα μοναδικό και καινοτόμο προϊόν που θα μπορούσε να δώσει μια ακόμη εναλλακτική λύση στους παραγωγούς κρασιού, που θέλουν να μειώσουν την εκπομπή άνθρακα. Από μια ανάλυση ανεξάρτητης εταιρείας, διαπιστώθηκε ότι το Frugal Bottle έχει αποτύπωμα άνθρακα έως έξι φορές (84%) χαμηλότερο από ένα γυάλινο μπουκάλι και λιγότερο από το ένα τρίτο μια φιάλης από 100% ανακυκλωμένο πλαστικό.

Είναι κατανοητό ότι οι καταναλωτές δεν πρέπει να περιμένουν ότι θα βρουν ένα μπουκάλι Petrus, ένα Penfolds Grange ή ένα La Tache DRC σε ένα χάρτινο ή ένα μπουκάλι PET, τώρα σύντομα – αν όχι ποτέ- αλλά η ιδέα να μπαίνουν περισσότερα κρασιά καθημερινού τύπου σε μια τέτοια συσκευασία φαίνεται πως αξίζει.

 

Στέφανος Κόγιας DipWSET

Share this post