“Αναγεννητική αμπελουργία” Μια επαναστατική καλλιεργητική φιλοσοφία ή ακόμα ένα επικοινωνιακό “κόλπο”

“Αναγεννητική αμπελουργία” Μια επαναστατική καλλιεργητική φιλοσοφία ή ακόμα ένα επικοινωνιακό “κόλπο”

 

 

Τον τελευταίο καιρό βλέπουμε να έχουν υποχωρήσει κάπως οι δημοσιεύσεις σχετικά με τη βιωσιμότητα στην αμπελοκαλλιέργεια, ενώ έχουν αρχίσει να αναφέρονται όροι όπως η αναγεννητική αμπελουργία και η ανθρακική καλλιέργεια. Παρά τα διαφορετικά μηνύματα που ίσως υπονοούν οι δύο αυτοί όροι, στην ουσία οι διαφορές μεταξύ τους είναι μάλλον ανύπαρκτες.

Βασικός στόχος και των δύο μεθόδων είναι να γίνουν ένα ελπιδοφόρο εργαλείο στη μείωση των επιπέδων του ατμοσφαιρικού CO₂. Αμφότερες περιλαμβάνουν μια σειρά καλλιεργητικών πρακτικών που έχουν αποδείξει επιστημονικά την αποτελεσματικότητά τους, όχι μόνο όσον αφορά στην αύξηση της δέσμευσης του άνθρακα από το έδαφος σε πολυετείς καλλιέργειες, αλλά και όσον αφορά στη βελτίωση της βιοποικιλότητας, της δομής του εδάφους και της ικανότητας συγκράτησης του νερού (υδατοχωρητικότητα).

Ας εστιαστούμε λοιπόν στην αναγεννητική αμπελοκαλλιέργεια, για την οποία μάλιστα υπάρχει μια εταιρεία πιστοποίησης στις ΗΠΑ η Regenerative Organic Alliance (ROA), που “καθορίζει” αυτές τις καλλιέργειες ή όπως το θέτει η ίδια, “ξεκαθαρίζει τις ασαφείς γραμμές”, ελέγχει και βέβαια με την απαραίτητη οικονομική συνδρομή, παρέχει την σχετική πιστοποίηση.

Το 2021, ο Stephen Cronk ένας βρετανός οινοποιός στην Προβηγκία, οδηγούμενος από την επιθυμία του να κατανοήσει και να προωθήσει σε μεγαλύτερη κλίμακα τη βιοποικιλότητα στην αμπελοκαλλιέργεια σε παγκόσμια κλίμακα, δημιούργησε το Ίδρυμα Αναγεννητικής Αμπελουργίας (Regenerative Viticulture Foundation). Μια πλατφόρμα που θα στηρίζεται στο συνδυασμό της γνώσης διάσημων επιστημόνων, ειδικών στους τομείς της αμπελοκαλλιέργειας, της αναγεννητικής γεωργίας και της επικοινωνίας. Μέσα από το έργο του Ιδρύματος αυτού, ο οποιοσδήποτε μπορεί να έχει πρόσβαση και να μάθει για την αναγεννητική αμπελουργία. Οι αμπελουργοί, οι συμμετέχοντες στη βιομηχανία κρασιού και το ευρύ κοινό έχουν δυνατότητα πρόσβασης στην έρευνα, την εκπαίδευση και ενδεχομένως στους πόρους που θα παρέχει το Ίδρυμα.

Ορισμένοι πιστεύουν ότι αυτή η πρακτική θα μπορούσε να μεταμορφώσει τους αμπελώνες και να καταπολεμήσει την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, εξακολουθεί ακόμα να υπάρχει μεγάλη σύγχυση ως προς το ποιες πρακτικές ακριβώς ξεχωρίζουν τη συγκεκριμένη φιλοσοφία από τη βιολογική ή τη βιώσιμη αμπελοκαλλιέργεια.

 

Γιατί η αναγεννητική είναι διαφορετική;

Η διαχείριση της γης συγκαταλέγεται μεταξύ των μεγαλύτερων συντελεστών στην διαμόρφωση της κλιματικής αλλαγής. Η γεωργία όμως είναι ίσως ο μοναδικός τομέας που έχει τη δυνατότητα να μετασχηματιστεί από έναν καθαρό εκπομπό CO₂ σε έναν καθαρό διαχωριστή του CO₂, καθώς δεν υπάρχει άλλος τομέας στον οποίο η ανθρώπινη παρέμβαση να μπορεί να έχει τέτοια δυνατότητα.

Σύμφωνα με την ROA, αναγεννητική είναι η γεωργία που χρησιμοποιεί φυσικές διαδικασίες για να χτίσει στοιχεία αποκατάστασης στον χώρο που καλλιεργείται. Δηλαδή, γεωργία στην υπηρεσία της ζωής. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Ότι ο κύριος παράγοντας στην φιλοσοφία της αναγεννητικής γεωργίας είναι η έμφαση στην αποκατάσταση, καθώς εστιάζεται κυρίως στην επιφάνεια του εδάφους και στις καλλιέργειες κάλυψης της. Αυξάνοντας τη βιοποικιλότητα βελτιώνεται ο κύκλος του νερού, ενισχύεται το οικοσύστημα και υποστηρίζεται η βιοαποδέσμευση, δηλαδή η δέσμευση και η αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα, που διαφορετικά θα έφευγε στην ατμόσφαιρα. Με αυτό τον τρόπο ένα αναγεννητικό αγρόκτημα ενισχύει την υγεία του εδάφους και αυξάνει την ανθεκτικότητα της γης απέναντι στη κλιματική αλλαγή.

Η κεντρική ιδέα βασίζεται στις βασικές μεθόδους βιολογικής γεωργίας, όπως ορίζονται από τα Προγράμματα Βιολογικής Γεωργίας και στη συνέχεια αναπτύσσεται πέρα από αυτά, συμπεριλαμβάνοντας συγκεκριμένα πρωτόκολλα για τη βελτίωση της υγείας του εδάφους, της καλής διαβίωσης των ζώων, αλλά και της κοινωνικής δικαιοσύνης, που τον τελευταίο καιρό συζητιέται όλο και περισσότερο.

 

Πώς λειτουργεί η αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα

Από τη χρήση των πετροχημικών και των καυσίμων για τα μηχανήματα και τον εξοπλισμό, καθώς και από αρκετές διαδικασίες επεξεργασίας σε ένα συμβατικό αμπελώνα, παράγεται πολύ περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) από την ποσότητα που μπορούν να καταναλώσουν τα φυτά κατά τη φωτοσύνθεση.

Ο στόχος της παραγωγής αναγεννητικών οργανικών ουσιών είναι να γίνεται ταυτόχρονα μείωση των εκπομπών CO₂ και αύξηση της πρόσληψης και αποθήκευσης του, μέσω της χρήσης καλλιεργειών κάλυψης του εδάφους.

Οι καλλιέργειες επιφανείας ανάμεσα στις μόνιμες καλλιέργειες όπως οι αμπελώνες, όχι μόνο δεσμεύουν έως και ένα επιπλέον τόνο άνθρακα ανά στρέμμα, αλλά ταυτόχρονα βελτιώνουν την υπόγεια βιοποικιλότητα των μικροβίων και των σπονδυλωτών, που με τη σειρά τους αυξάνουν την απορρόφηση και κατακράτηση του νερού (υδατοχωρητικότητα). Δηλαδή οι καλλιέργειες επιφάνειας αποβάλλουν μέσω τους ριζικού τους συστήματος τον άνθρακα που έχει υποστεί επεξεργασία κατά τη διάρκεια της φωτοσύνθεσης. Με αυτή τη διαδικασία, το έδαφος είναι σε θέση να αποθηκεύει πολύ περισσότερο άνθρακα.

Τα αμπέλια, ως μόνιμες καλλιέργειες είναι ούτως ή άλλως διαμορφωμένα για δέσμευση άνθρακα καθώς για όσο είναι παραγωγικά, χτίζουν συνεχώς ριζικά συστήματα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα όμως, όταν οι αμπελώνες βρίσκονται σε κατάσταση μηδενικής δραστηριότητας και συνεπώς δεν φωτοσυνθέτουν, η δραστηριότητα αυτή μπορεί να συνεχιστεί με την εποχική αμειψισπορά.

Με αυτό τον τρόπο, καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς, ένας αμπελώνας μπορεί να δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και να το μετατρέπει σε κάτι χρήσιμο, τόσο για το έδαφος, όσο και για τα ίδια τα αμπέλια.

Επίσης, σε αντίθεση με πολλά προγράμματα βιολογικής καλλιέργειας που επιτρέπουν την άροση, η αναγεννητική γεωργία αποθαρρύνει έντονα τη χρήση της. Αυτό επειδή το όργωμα είναι ένα μηχανικό μέσο που προκαλεί τέτοια αποστείρωση στο έδαφος που μερικές φορές ξεπερνά ακόμη και το χημικό ψεκασμό για τα ζιζάνια.

 

Ευαισθησία απέναντι στα ζώα

Έχει παρατηρηθεί ότι τα αγροκτήματα που χρησιμοποιούν ζώα ως φυσικούς χορτοκόπτες προκαλούν ταυτόχρονα και φυσική λίπανση, βοηθώντας έτσι ακόμη περισσότερο στη μείωση των εκπομπών άνθρακα. Άλλωστε, μετρήσεις έδειξαν ότι οι κτηνοτροφικές πρακτικές που βασίζονται σε βοσκότοπους, που ταυτόχρονα είναι και καλλιέργειες χαμηλής ή μηδενικής  παρέμβασης, δεσμεύουν τον περισσότερο άνθρακα.

Η γονιμότητα του εδάφους δεν προέρχεται μόνο από τις επιφανειακές καλλιέργειες, αλλά και από την κοπριά των ζώων, μια πηγή οργανικής ύλης με πολύ χαμηλή αναλογία άνθρακα προς άζωτο. Η κοπριά δρα όμως και ως μια άμεσα διαθέσιμη πηγή θρεπτικών συστατικών για τους μικροοργανισμούς, οι οποίοι με τη σειρά τους μπορούν να αποθηκεύσουν και να σταθεροποιήσουν τον άνθρακα, βελτιώνοντας ταυτόχρονα και την ποιότητα του εδάφους.

Ένας τέτοιος “ολιστικός” αμπελώνας, για να δανειστούμε ένα βασικό βιοδυναμικό όρο, εξασφαλίζει και για τα ζωντανά αυτά που διεθνώς ονομάζονται θεμέλιοι λίθοι της καλής διαβίωσης των ζώων: ελευθερία από τη δυσφορία, άγχος, πείνα, πόνο και συμπεριφορές φυσικές για το είδος τους.

 

Ποια είναι τα αποτελέσματα;

Το να πάρει κανείς πιστοποίηση για την μετατροπή ενός συμβατικού αμπελώνα σε αναγεννητικό, απαιτεί κάποιες επενδύσεις σε χρόνο, χρήμα και υπομονή. Ανάλογα δε με την κατάσταση των εδαφών ενός αμπελώνα, μπορεί να χρειαστούν αρκετά χρόνια για να δημιουργηθεί η απαραίτητη οργανική ύλη και η γονιμότητα που απαιτείται για να γίνει αυτάρκες ένα αγρόκτημα.

 

Αυτή η μεταβατική κατάσταση συνήθως οδηγεί σε μειωμένες αποδόσεις σταφυλιών. Πολλοί είναι αυτοί που λογικά θα σκεφτούν αν η ανταμοιβή της μετατροπής μπορεί να αντισταθμίσει τα οφέλη από τη δημιουργία ενός αγροκτήματος που θα είναι φιλικό προς το περιβάλλον, εν μέσω κλιματικής κρίσης. Επίσης, δεν έχει αποδειχθεί ακόμη εάν ποιοτικά τα κρασιά αυτά, είναι καλύτερα από πριν ή όχι.

Υπάρχουν απόψεις που υποστηρίζουν ότι όσο πιο ποικιλόμορφο μείγμα φυτών υπάρχει πάνω από το έδαφος, τόσο πιο διαφορετικό είναι το μείγμα των εδαφικών οργανισμών κάτω από το έδαφος που ενσωματώνονται με τα αμπέλια. Κατά συνέπεια, όλες αυτές οι διαφορετικές αλληλεπιδράσεις μπορούν να συμβάλλουν στις διαφορετικές εκφράσεις των κρασιών που προέρχονται από αυτούς τους αμπελώνες. Παραμένουν όμως θεωρίες.

Σύμφωνα με κάποιες μελέτες, τα προϊόντα που καλλιεργούνται σε περιβάλλον αναγέννησης έχουν υψηλή ποσότητα σε θρεπτικά συστατικά και αυτό αποδίδεται στην αλληλεπίδραση του φυτού με τους μικροοργανισμούς του εδάφους (biota). Η παρουσία των μικροοργανισμών δημιουργεί προϋποθέσεις ώστε τα φυτά να αναπτύσσουν δυνατές ρίζες, κάτι που είναι πολύ σημαντικό για τη μεταφορά των θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος στο φυτό. Η συνεργασία των φυτών με τους μικροοργανισμούς αυτούς αποτελεί μια δραστηριότητα που μόλις τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να διερευνάται και που πραγματικά εντυπωσιάζει.

 

Γιατί υπάρχει σκεπτικισμός

Πρώτα απ’ όλα η αναγεννητική αμπελοκαλλιέργεια είναι κάτι πολύ καινούργιο. Σε σύγκριση με την βιολογική ή τη βιοδυναμική καλλιέργεια, ο χρόνος παρατήρησης είναι ακόμα πολύ μικρός. Τα αποτελέσματα σχετικά με την ποιότητα των προϊόντων που προέρχονται από τις παραπάνω διεργασίες είναι επίσης ελάχιστα.

Η δέσμευση του άνθρακα που προωθείται ως βασικό συστατικό της αναγεννητικής γεωργίας, συμβαίνει ούτως ή άλλως, σε όλα τα γεωργικά συστήματα που αυξάνουν την οργανική ουσία του εδάφους. Συνεπώς είναι μια διαφορετική προσέγγιση για ένα παρόμοιο αποτέλεσμα.

Σε σχέση με τη βιοδυναμική πιστοποίηση οι γεωργικές πρακτικές της αναγεννητικής είναι ευκολότερα εφαρμόσιμες.

Ένα επίσης σημαντικό ερώτημα είναι αν η δέσμευση άνθρακα που σχετίζεται με την ευαισθησία κάποιων παραγωγών για την κλιματική κρίση, είναι τόσο ισχυρή που θα μπορούσε να υπερκεράσει ένα επιπλέον οικονομικό κόστος παραγωγής. Ένα ερώτημα που θα μπορούσε να επεκταθεί και για τους καταναλωτές. Πόσο πρόθυμοι θα ήταν να προτιμήσουν ένα κρασί από αμπελώνες αναγεννητικής αμπελουργίας, από ένα άλλο συμβατικής καλλιέργειας; Πόσο ενημερωμένος είναι σήμερα ο μέσος καταναλωτής για όλους αυτούς τους όρους και τα σήματα που τα αντιπροσωπεύουν; Πόσο διατεθειμένοι είναι να πληρώσουν κάτι παραπάνω για ένα κρασί που ο παραγωγός του, με επιπλέον κόστος εφαρμόζει πράσινες καλλιεργητικές πρακτικές;

Είναι πολλά τα θέματα που θα χρειαστεί να αντισταθμίσει ένας οινοπαραγωγός αν θελήσει να επιλέξει τον άλφα ή βήτα τρόπο αμπελοκαλλιέργειας φιλική προς το περιβάλλον, ή αν θα παραμείνει σε μια συμβατική ή ολοκληρωμένη διαχείριση. Μην ξεχνάμε ότι ο σημαντικότερος παράγοντας σε μια βιοποριστική δραστηριότητα είναι η οικονομική βιωσιμότητα.

Όπως και να έχει πάντως, σκεπτικιστές ή ακόμη και αντιτιθέμενοι σε αυτές τις νέες πρακτικές, όλοι μπορούμε να αντιληφθούμε τις αξίες και τις ευαισθησίες του νεογέννητου αυτού αναγεννητικού κινήματος αμπελουργίας, που δείχνει να είναι ιδιαίτερα φιλικό προς το περιβάλλον.

Στέφανος Κόγιας DipWSET

Share this post