Ένα αμπέλι, ένας αιώνας

Ένα αμπέλι, ένας αιώνας

 

 

του Σάββα Κυριακίδη

Είναι σχεδόν οξύμωρο πώς μια χώρα με οινοπαραγωγική ιστορία χιλιάδων ετών, παλεύει ακόμη να κερδίσει παγκόσμια αναγνώριση και κύρος, καταφέρνοντας μόλις τα τελευταία χρόνια να λάβει λίγη από την προσοχή που της αρμόζει. Το οξύμωρο αυτό βέβαια, μπορεί να εξηγήσει ο «Μπάρμπα Γιάννης» με την ιστορία που έχει να διηγηθεί.

Το Αμύνταιο είναι μια από τις πιο γνωστές οινοπαραγωγικές ζώνες της Ελλάδας. Η αμπελοοινική του ιστορία χάνεται στα βάθη των αιώνων, καθώς η αρχαιολογική σκαπάνη έχει αποκαλύψει πιθάρια για συντήρηση μούστου που χρονολογούνται από το 2700 π.Χ., αλλά και κλαδευτήρια από την Ελληνιστική περίοδο.

Μέχρι το 1912 η περιοχή ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και ονομαζόταν Σόροβιτς από τις τουρκικές λέξεις «sor» που σημαίνει «ρώτα» και  «geçmek» που σημαίνει «πέρνα», με τη ρωμαϊκή Εγνατία Οδό να διασχίζει την περιοχή το 2οπ.Χ. αιώνα, όπως και η σιδηροδρομική γραμμή που ένωνε την Κωνσταντινούπολη με το Μοναστήρι (σημερινή Μπίτολα) στα τέλη του 19ουαιώνα, αποδεικνύοντας την νευραλγικότητα της τοποθεσίας ανά τους αιώνες. Τα κρασιά της περιοχής ήταν από τότε ξακουστά για την ποιότητά τους, με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Σπύρο Μελά να αναφέρει στη σελίδα 295 του βιβλίου του «Οι πόλεμοι 1912-1913»: «Αφήνοντας το Κολιάρτσι, βαδίσαμε προς το Σόροβιτς, κωμόπολη ευλογημένη από το Βάκχο, άλλοτε σε μεγάλη ακμή. Εκεί φυτρώνει το πιο εύχυμο κλήμα της Μακεδονίας – μας λέγουν οι ντόπιοι. Κι όποιος πιει κρασί του Σόροβιτς δεν το ξεχνάει.»

Η περιοχή απελευθερώθηκε κατά τη διάρκεια του Πρώτου Βαλκανικού πολέμου, στις 6 Νοέμβριου του 1912. Η σφοδρή ωστόσο σύγκρουση μεταξύ Οθωμανών και Ελλήνων, είχε ως αποτέλεσμα την σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή της, καθώς οι Οθωμανοί κατέκαιγαν τη γη όπως υποχωρούσαν. Η ιστορία του «Μπάρμπα Γιάννη» ξεκινά μόλις 7 χρόνια αργότερα, καθώς το 1919 φυτεύτηκαν αμπέλια Ξινόμαυρου σε κυπελλοειδή διαμόρφωση, σε μια προσπάθεια αναβίωσης της Ελληνικής πια περιφέρειας.

Στην τρυφερή ηλικία των τριών, το 1922, ο «Μπάρμπα Γιάννης», γίνεται μάρτυρας της Μικρασιατικής καταστροφής. Οι κατατρεγμένοι πρόσφυγες που βρίσκουν καταφύγιο στην περιοχή, παλεύουν να επιβιώσουν και να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, καθυστερώντας και δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες επούλωσης των πληγών της γης.

Στις 19 Ιουλίου του 1928, και πριν καλά καλά ο «Μπάρμπα Γιάννης» συμπληρώσει μια δεκαετία ζωής, το Σόροβιτς μετονομάζεται σε Αμύνταιο. Η μεγάλη κυρία του ελληνικού κρασιού, Σταυρούλα Κουράκου, στη σελίδα 132 του βιβλίου της «Το Ξινόμαυρο – Η οινάμπελος της κεντροδυτικής Μακεδονίας» αναφέρει πως το όνομα δόθηκε προς τιμήν του στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Αμύντα του Αρραβαίου, επίσης απόγονο του Βασιλιά Αμύντα Γ’, παππού του Μ. Αλεξάνδρου.

Την περίοδο αυτή, η φυλλοξήρα που πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα το 1898 στην περιοχή της Πυλαίας Θεσσαλονίκης, είχε καταστρέψει σχεδόν ολόκληρο τον Μακεδονικό αμπελώνα. O «Μπάρμπα Γιάννης» παρόλα αυτά κατάφερε να επιβιώσει από την κατάρα της αμπέλου, καθώς το έδαφος του αμπελώνα είναι 60-85% αμμώδες, αργιλώδες πάνω από ασβεστολιθικές συσσωματώσεις, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που δεν επιτρέπει στο έντομο να αναπτυχθεί. Στα χρόνια που ακολουθήσαν ο «Μπάρμπα Γιάννης» άπλωσε βαθιά τις ρίζες του στο ευλογημένο χώμα, φτάνοντας σήμερα μέχρι και τα 23 μέτρα βάθους, αναζητώντας τα θρεπτικά συστατικά που με τόση φειδώ του παρέχονται.

Η εφηβεία του «Μπάρμπα Γιάννη» κάθε άλλο παρά ανέμελη ήταν. Κατά τον 2οΠαγκόσμιο Πόλεμο η Ναζιστική μπότα πατάει στην περιοχή, και οι κάτοικοι του Αμυνταίου οδηγούνται σε πρωτόγνωρα εξουθενωτικές και καταπιεστικές συνθήκες διαβίωσης, ενώ ο Εμφύλιος Πόλεμος που ακολούθησε, οδήγησε στην εξαθλίωση τον ήδη καταβεβλημένο πληθυσμό. Η επιβίωση γίνεται προτεραιότητα, και ο νεαρός τότε μπάρμπα Γιάννης, ιδιοκτήτης του αμπελώνα, καλλιεργεί το χωράφι και πουλάει τα σταφύλια για την παραγωγή κρασιού και τσίπουρου.

Το 1959 ιδρύεται στο Αμύνταιο ο πρώτος συνεταιρισμός οίνου στην Βόρεια Ελλάδα, με στόχο την υποστήριξη των τοπικών παραγωγών, και ο μπάρμπα Γιάννης διαμορφώνει τον αμπελώνα σε γραμμικό, προκειμένου να μεγιστοποιήσει την παραγωγή και τα κέρδη, για να καταφέρει να εξασφαλίσει τα προς το ζην για την οικογένεια του τις δεκαετίες που ακολούθησαν.

Το 2003 ο μπάρμπα Γιάννης θα κλείσει τα μάτια του για τελευταία φορά και θα πάρει μαζί του όλες τις ιστορίες και τις αναμνήσεις του από τον αμπελώνα. Ωστόσο αυτή θα είναι και η χρονιά που ο οινολόγος Άγγελος Ιατρίδης και ο αμπελουργός Μάκης Μαυρίδης του Κτήματος Άλφα θα πάρουν στα χέρια τους τον αμπελώνα, και θα τον ονομάσουν «Μπάρμπα Γιάννη» τιμώντας τη μνήμη του πρώτου ιδιοκτήτη.

Περισσότερα από 6 χρόνια χρειάστηκαν για να επιτευχθούν τα επιθυμητά επίπεδα ποιότητας, όπως παραδέχεται ο Άγγελος Ιατρίδης. Την περίοδο αυτή, ο αμπελώνας αναδιαμορφώθηκε σε κυπελλοειδής,  με τους Ιατρίδη και Μαυρίδη να επενδύουν σημαντικά σε χρόνο, τεχνογνωσία και χρήμα ώστε η ποιότητα να ανέλθει σε κορυφαίο επίπεδο. Έτσι, μετά το 2009, ο «Μπάρμπα Γιάννης» αναγεννιέται, και μια νέα εποχή ξεκινά.

Σήμερα ο «Μπάρμπα Γιάννης» (40°40’45.88″N, 21°41’35.93″E) είναι ένας υπεραιωνόβιος έφηβος. Ένα αμπελοτεμάχιο 37,10 στρεμμάτων, σε υψόμετρο 647 μέτρων,με βορειοδυτικό προσανατολισμό, στην πιο ηπειρωτική αμπελουργική περιοχή της χώρας, με το κλίμα να μετριάζεται από την παρουσία των λιμνών Ζάζαρης, Χειμαδίτιδας, Πετρών και Βεγορίτιδας, η παρουσία των οποίων καταμαρτυρεί πως εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πριν, ολόκληρη η περιοχή καλύπτονταν από νερό. Τα αυτόριζα αμπέλια του «Μπαρμπα Γιάννη» παράγουν κορυφαίας ποιότητας καρπό, σε σημαντικά περιορισμένες αποδόσεις που φτάνουν μόλις τα 26 εκατόλιτρα/στρέμμα, και επεξεργάζονται με τις πλέον σύγχρονες οινοποιητικές μεθόδους. Το αποτέλεσμα είναι ένα από τα πλέον διεθνώς πολυβραβευμένα ελληνικά κρασιά, το Κτήμα Άλφα Οικοσύστημα Ξινόμαυρο Reserve Vieilles Vignes Single Block ”Μπάρμπα Γιάννης”, του οποίου η σοδειά του 2016 ψηφίστηκε από το Vinepair, ως το κορυφαίο κρασί στον κόσμο για το 2020!

Ο «Μπάρμπα Γίαννης» λοιπόν, είναι πιθανόν η μεγαλύτερη απόδειξη πως τα παλιά κλήματα θα έπρεπε να θεωρούνται πολιτιστική κληρονομιά, τόσο σημαντική όσο η ίδια η ιστορία ενός έθνους. Ακόμη και αν πρόκειται για ένα έθνος, που παρά το αντίξοο παρελθόν του, μπορεί να ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον, μέσα από τα μάτια πρωτοπόρων οραματιστών όπως ο Ιατρίδης και ο Μαυρίδης, και να καταφέρει να φέρει στο παρόν λίγη από τη μαγεία του παρελθόντος, όπως μια polaroid….

Το άρθρο δημοσιεύτηκε από το https://www.jancisrobinson.com/

 

Share this post